Het Medicijnwiel, een scheppingsverhaal en een manier om te leven

Bertien van Woelderen

Begin jaren ‘90, in een nogal eenzame periode van mijn bestaan, mediteerde ik veel over evenzoveel levensvragen. Dan vroeg ik me weer wanhopig af bij welke mensen ik echt hoorde of wat mijn thuis was. In een van die droommeditaties trof ik een Indianenfamilie, waarvan de vader voor mij cirkels in het zand tekende en mij liet zien dat ik in mijn persoonlijke ontwikkeling tussen twee cirkels inzat. Hij legde me uit dat het een eenzaam gebeuren was om in zo’n overgang te zitten. De mens voelt zich thuis en opgenomen in de cirkel zelf, maar ik zat als het ware in niemandsland. Het verhaal over de cirkels zei me niets, ik onthield slechts het getal dat hij me liet zien aangaande mijn persoonlijke groei.

Deze Indianenvader gaf me het gevoel van familie en thuis en zo bracht die ervaring me in 1992 in Amerika, in de staten New Mexico en Arizona, waar ik vele Indianen reservaten bezocht.

Vier windrichtingen

Het was in 1991 dat ik voor het eerst in een meditatie in aanraking kwam met de betekenis van de vier windrichtingen. Als voorbereiding op een ritueel riep mijn Tantra leraar de vier windrichtingen op die de ruimte van het ritueel moesten voeden en beschermen met hun krachten. In mij veerde alles op! Herkenning, honger, enthousiasme… Ik herhaalde hetgeen ik gehoord had in mezelf totdat het eigendom was en kwam er vol van thuis. Deze twee ervaringen brachten mij op de weg van het medicijnwiel.

Het medicijnwiel is een manier van kijken naar de schepping die via de Indianencultuur van Noord Amerika weer aan het westen bekend is geraakt. Weer…, omdat ik ontdekte dat zij deel heeft uitgemaakt van onze cultuur, zelfs in de Christelijke tijd, maar tenslotte erg op de achtergrond geraakt is.
Het medicijnwiel is ook een manier van leven temidden van alle elementen om ons heen en ze zo te laten weerklinken in ons zelf dat we er één mee kunnen zijn. Daarover straks wat meer.
Het woord medicijn is een vertaling uit een Indiaans woord en dekt slechts ten dele de betekenis van het woord. Wanneer je met een Indiaan(se) werkt, kan het zijn dat hij je aanraadt iets te doen en dan zegt:”It’s a good medecine for you”. Het heeft dan altijd de betekenis van heling of heelwording, weer in balans komen.     â–²top 

Het scheppingsverhaal

Het medicijnwiel is in eerste instantie een scheppingsverhaal. Ze vertelt hoe de gehele schepping geboren werd uit de grote leegte en dat daarin Grootvader Zon en Grootmoeder Aarde elkaar ontmoetten en een vruchtbare relatie aangingen. In romantische taal vertelt de verhalenverteller aan de mensen rond het vuur hoe Grootvader Zon elke morgen in het oosten opkomt om zijn tocht langs de hemel te beginnen en ’s avonds in de armen van Grootmoeder Aarde te ruste gaat. Met behulp van deze beeldvorming vertelt ze daarmee dat het vuur in het oosten geboren wordt en te ruste gaat in de aarde in het westen.
In het oosten is altijd het begin van de dageraad te vinden en in het westen het einde van de lichtdag. Daarmee wordt het oosten geassocieerd met jong en het begin en het westen met voleindiging en de dood; voorts met (nacht)rust, naar binnen keren en transformatie.

In het zuiden, waar het warm en vochtig is, ontstaat de plantenwereld. De verhalenverteller verhaalt hoe in de omarming van Grootvader Zon en Grootmoeder Aarde er een zwangerschap ontstaat en hoe het eerste kind, de plantenwereld geboren werd in het zuiden. Daar is het water en de warmte te vinden, waar het leven zijn aanvang neemt. Dit in tegenstelling tot het hoge noorden, waar amper wat groeit.

Wie voor het eerst een ceremonie met het medicijnwiel meemaakt, wordt vaak uitgenodigd via het zuiden zijn eerste stap het wiel in te zetten, omdat de aanvang van het leven in vertrouwen en onschuld daar begint.
Als Grootmoeder Aarde weer zwanger is, baart zij de dieren. De vissen in het water, de dieren op het land en de vogels in de lucht. Als ze er zijn, gaan die op onderzoek uit. Ze scharrelen tussen het groen, verkennen de wateren en spreiden hun vleugels op de luchtstromen boven de aarde.
Waar de planten nog in een zijns toestand verkeren, is er bij de dieren instinct waarneembaar en zinvol handelen. Omdat zij overal komen en alle uithoeken van moeder aarde verkennen, worden zij geplaatst in het noorden. Immers, als de koude noordenwind blaast, moet er wat gebeuren om ons veilig te stellen. Zodoende wordt het denken ook geassocieerd met het noorden naast het element lucht.
Als Grootmoeder Aarde uiteindelijk de mens baart spreekt zij tegen Grootvader Zon de volgende woorden: “Deze kinderen plaats ik in het midden van alles wat al geboren is en ik schenk ze de gave van de vrije wil.”
Tegen de mens zegt ze:” Ga in vrijheid en onderzoek alles dat Grootvader Zon en ik je gegeven hebben en gebruik je gift met wijsheid, opdat er liefde, vrede en harmonie zal zijn.”     â–²top 

Mijn ervaring met het wiel in Mongolië

In 2001 reisden Jos en ik door Mongolië, waar we met de Trans Siberië express heen gereisd waren.
Met het verlaten van de hoofdstad Oelan Batar lieten we de geneugten van wat beschaving genoemd wordt achter ons en daarna al snel ook de laatste tekenen ervan, zoals elektriciteitspalen en aanverwante staketsels.
Op de meeste plekken leeft de bevolking zoals ze dat al zeker vijfhonderd jaar doet, in een land waar de lucht schoon is en de steppeadelaar met je meevliegt.
Het gebeurde tijdens onze tweede kampement in de steppe. Zittend op een klein krukje kon ik om me heen de grootste cirkel op het land zien die een mens met het blote oog kan aanschouwen.
360 graden horizon, zonder één obstakel. Hier realiseerde me voor de eerste keer ten diepste dat ik werkelijk in het midden van de grote cirkel van het leven stond. Niet alleen als centrum van mijn eigen aura, maar letterlijk.
Deze ervaring drong door tot de diepste lagen van mijn ziel. Het medicijnwiel was een levend gegeven, dat hier in deze omgeving zijn oorsprong had gevonden. Ik realiseerde me eveneens dat hier in deze omgeving de oorsprong van het sjamanisme lag.     ▲top 

Het wiel draait verder

De verhalenverteller vertelt nu hoe mens dier en plant in vrede samen leefden. Een paar mensen gaan op speciaal onderzoek uit, omdat zij willen weten wat het geheim achter de seizoenen is.
Als eerste grote vondst realiseren ze dat niet alleen zij zelf, maar alles om hen heen bezield is. De dieren, de planten en zelfs de aarde als materie zijn bezield. Ze realiseren zich, dat alles wat beweegt tot de kleinste molecuul wordt aangedreven door een onzichtbare kracht, die ook wel spirit genoemd wordt.
Vanuit deze realisaties gaan ze het spirituele pad op en volgt de ene realisatie op de andere: hoe we de kracht van de voorouders met ons meedragen, hoe ons lichaam letterlijk ons geheugen is, hoe de seizoenen werken met hun verhaal over leven en dood en hoe de heilige wetten van het leven in elkaar steken, wil je in vrede kunnen leven.
Vooral leren ze dat het belangrijk is al die kennis in ons zelf in balans te brengen en te houden en na al deze omzwervingen komen ze thuis bij de mensen die gebleven zijn waar ze altijd al waren.
Ze delen hun avonturen en glanzen van al hun inzichten. De andere mensen zien dat en voelen dat ze bijzonder geworden zijn, zij die wijs geworden zijn, noemen ze hen in gedachte.
De spirituele mens is teruggekeerd naar het centrum van de cirkel, maar gevulder. In het Medicijnwiel heeft hij de tien als nummer bereikt.

Niet veel later gaan ze weer op pad, want de spirituele weg is een verslavende weg.
Als ze zich realiseren dat de sterren aan de hemel ook zonnen zijn en dat die zonnen ook wel eens planeten zouden kunnen hebben, voeren ze bijna een vreugdedans uit. “We zijn niet alleen in dit universum, maar er moeten vele anderen zijn!”
Als ze verder gaan op deze weg, ontdekken ze ook hoe er spirits zijn die plant en dier helpen (de kabouters en elfen) en hoe sommige bergen een eigen ziel dragen¹. En dat er spirits zijn die vergelijkbaar zijn met onze engelen en aartsengelen. Wanneer ze tenslotte weer thuiskomen, deze keer op de twintig, is er de vervolmaking. Die drukt zich uit in een weten en een ervaring “We are all one”.    â–²top 

Het medicijnwiel als een manier van leven

Wat er in het groot is, is er ook in het klein. Ons zonnestelsel bijvoorbeeld lijkt op een atoom, waarbij de elektronen om de kern heen cirkelen. Dit gegeven is op alles wat er is van toepassing. Als je dit eenmaal kunt ervaren en je niet meer afgescheiden voelt, kun je werken met alle elementen om je heen. Als we immers één zijn, kunnen we al wat er is in ons zelf ervaren … Daarmee kunnen we die krachten ook gebruiken.
Aan de hand van een persoonlijke ervaring zal ik het uitleggen.
Jos en ik hadden voor goede vrienden van ons een uitgebreid huwelijksritueel georganiseerd midden in het bos. De cirkel waarin de ceremonie zou plaatsvinden was versierd met bloemen en fakkels, waarin de plekken van de vier windrichtingen niet vergeten waren. Om de rituele cirkel voor de huwelijksvoltrekking op te laden met goede energie, nodigden we de energie van de vier windrichtingen met al hun betekenis uit deel te nemen aan deze bijzondere ceremonie.
Ik had de aanroeping van het oosten en westen als zorg, terwijl Jos het zuiden en noorden uitnodigde aanwezig te zijn.
Staand met mijn gezicht gewend naar het oosten nodigde ik de vuurkracht van Grootvader Zon en al zijn mogelijkheden uit aanwezig te zijn ter ere van de trouwceremonie van …, waarbij ik tot mijn grote verbazing bijna omver geblazen werd door de energie uit het oosten die het wiel kwam vullen. (Dit was overigens niet de eerste keer dat we een huwelijksritueel uitvoerden met medewerking van de kracht van de respectievelijke windrichtingen).
In het noorden kreeg Jos daarna even onverwachts de volle laag. Terwijl het bladstil was, begon het ineens te waaien en bewogen de veren die we gebruikten heftig. Vervolgens was er een dans, die door diverse mensen werd uitgevoerd.
Steeds moesten we er voor waken dat er niet een kledingstuk in de brand vloog door een brandende fakkel te raken. Vuur en lucht bleven tezamen een spannende dans uitvoeren.
Tenslotte, op het einde van het ritueel, laaide de geplande (en goed voorbereide) cirkel van echt vuur zoveel hoger op dan alle voorbereidingen hadden uitgewezen, dat we er behoorlijk van schrokken.
Later bleek dat het bruidspaar zich er volkomen van bewust was dat er een overmaat aan vuur en temperament in hun relatie aanwezig was dat regelmatig hoog oplaaide.     ▲top 

Leven met het wiel

Wie wil leven met het medicijnwiel, leeft hetgeen de wind hem vertelt. Hij noteert uit welke richting de wind komt en stelt zich innerlijk in op de diepere betekenis van die windrichting om daar die dag naar te leven. Maar ook vraagt hij toestemming aan een plantenziel om bijvoorbeeld diens bladeren voor genezing te mogen plukken en geeft dan altijd iets terug. Geven en nemen moet immers in evenwicht zijn²!
En omdat bijvoorbeeld het vuur uit het oosten ook veel vertelt over het vuur in ons zelf, maar bijvoorbeeld eveneens over inspiratie, omdat daar de vonk van het nieuwe in schuilt, ontdekt al gauw dat het medicijnwiel vele vele lagen kent waarop je het kunt leven. En deze gelaagdheid geldt voor elke windrichting.     ▲top 

De windrichtingen in onze cultuur

Ik denk dat mijn bewustzijn over het gebruik van de windrichtingen in onze cultuur startte in Moskou bij mijn bezoek aan het Kremlin. Daar staan vele prachtige kerken met spannende fresco’s op de muren geschilderd. De uitgang van de kerk was georiënteerd op het westen en de fresco’s vertelden over wat een mens na de dood te wachten stond. Zichtbaar was dus gemaakt hoe het westen daar verbonden was met de grootste transformatie die we kennen, de dood!
Nadat we later op de reis Oelan Batar verlaten hadden op weg naar Peking, wachtte me nog een verrassing. De verboden stad was gebouwd op de noord-zuid as en de keizer zat op zijn troon met zijn rug naar het noorden.
Het bezoek moest dus via het zuiden zijn entree maken, terwijl de keizer zich gesteund wist door het noorden (wijsheid) in de rug.
Terug in Nederland realiseerde ik me dat op het plafond van vele kerken vier tekens geschilderd zijn. De leeuw, de stier, de mens en de adelaar³. Mijn kennis over astrologie maakte mij duidelijk dat het hier ging om het vaste kruis, en dat dat opnieuw een aanduiding was van de vier vaste windrichtingen. In onze westerse cultuur zijn vele vele oude gebouwen georiënteerd op de windrichtingen. Rome staat er bol van, maar ook oude steden als Berlijn en Parijs kennen de kerken en gebouwen die afgestemd zijn op noord-zuid of oost west. Bekende grote gebouwen die die oriëntatie kennen zijn onder anderen de piramide van Cheops en Stonehenge.
Voordat het Christendom zijn plek in de westerse cultuur innam, namen deze zaken nog een belangrijke plek in in de samenleving.

Mijn zoektocht naar uitdrukkingen die met de windrichtingen te maken hebben leverde het volgende resultaat op. 

1. Oostenwind op 1 januari betekent veeziekte, westenwind de dood van een koning, zuidenwind besmettelijke ziekten en noordenwind een vruchtbaar jaar. 
2. Schijnt de zon op de dag van nieuw jaar, dan wordt het een goed appeljaar. 
3. Zuidwest – regennest 
4. Wind in de nacht opgestaan brengt regen aan. 
5. Aristoteles geloofde dat kinderen die verwekt werden tijdens een noordenwind gezonder zouden zijn.

Feitelijk is er nog veel meer te vertellen, maar het is ook leuk om zelf je ogen te openen voor aanwijzingen dat de windrichtingen een grotere rol gespeeld hebben in onze samenleving, dan we nu nog weten.     ▲top 

Leren via een windrichting

In 1996 volgde ik bij Donna Talking Leaves een inwijdingsweekend over de Holy Blood Ceremonies⁴, waarbij ook een zweethut onderdeel uitmaakte van de ceremonie. De opening van de zweethut dient volgens indiaanse traditie georiënteerd te zijn op het oosten. Als eerste koos Donna mij uit de groep wachtende vrouwen om mij vervolgens pal een plek in het oosten bij de ingang van de lodge te geven. Daar waar ik al jaren bezig was met transformeren en verdieping, zelfkennis te vergroten en stil te staan bij innerlijke processen, puzzelde mij deze plek in hoge mate. Waarom nou juist ik in het oosten, waar ik mezelf zo helemaal in het westen plaatste. Al voelend en vooral doorlevend begon ik steeds meer te begrijpen dat Donna mij in het oosten plaatse, de richting van de opgaande zon, omdat ik deze windrichting nodig had voor balans. Door al mijn mediteren was het deel in mij dat van doen had met initiatief en opnieuw beginnen, zoals elke nieuwe dag uitnodigt, wat ondervoed geraakt. Donna had mij in de windrichting gezet, waar ik dit deel van mezelf weer meer in balans kon brengen. En zo noodde deze realisatie me tenslotte nog eens extra de tocht naar het verre oosten aan te vangen en te ervaren wat de reis me zou brengen.

Nog steeds geef ik graag aan het einde van een cursusjaar of bij de afronding van de studie een ceremonie over het medicijnwiel, waarin ik vooral graag haar scheppingsgeschiedenis vertel. Graag begin ik dan mijn verhaal met te vertellen dat het hier gaat over een oude, oude liefdesgeschiedenis, waarin de stralen van Grootvader Zon de diepten van Grootmoeder Aarde zo verwarmden dat zij voelde dat ze zwanger werd. En grootmoeder aarde begon te dromen en te dromen over de kinderen die komen zouden…

Ik zou je nog veel meer kunnen vertellen. Het leek me echter het slimst om alle andere informatie te verwerken in een boek dat in wording is en dat je meeneemt in het grote avontuur van het medicijnwiel.     ▲top 

Voetnoten

¹ Ook de Inca’s verhalen hierover. Hierover kun je bijvoorbeeld lezen in het boek “De terugkeer van de inca” door Elizabeth Jenkins. 
² De medicijnschilden in dit artikel zijn vijf door mij zelf gemaakte schilden van hertenleer. Voor elke windrichting een dier en het vijfde schild voor het centrum. Alle dierzielen (totems) hebben mij ooit tijdens een bijzonder moeilijke tijd geholpen. Ik heb ze in ruil voor hun inspanning elk een schild beloofd, zodat geven en nemen in evenwicht blijft.
³ De kerk in Den Haag op het Lange Voorhout, vlakbij de hoek van de Kneuterdijk is hier een mooi voorbeeld van.
⁴ Ceremonie die ontworpen is om een meisje na haar eerste menstruatie welkom te heten in de wereld van de vruchtbare vrouwen. Zo is er ook een ceremonie die de vrouw afscheid doet nemen van de vruchtbare periode, waarmee zij dan symbolisch de tijd van het grootmoederschap instapt.

(April 2006)
Uit: TranceArt Nieuwsbrief 24 (mei 2006)
▲top 

 

©TranceArt
www.trance-art.nl